Goedenavond luisteraars. Vandaag wil ik het met u hebben over de politieke partij het CDA, het Christen Democratisch Appèl. U weet misschien nog wel, het CDA is in 1980 definitief ontstaan uit een fusie van drie christelijke partijen die gedurende het merendeel van de vorige eeuw regeringsverantwoordelijkheid hebben gedragen, namelijk de KVP, de Katholieke Volkspartij, de ARP, de gereformeerde Anti-Revolutionaire Partij en de CHU, de protestantse Christelijk Historische Unie. Deze partijen deelden alle drie het geloof in een God, een schepper van hemel en aarde.
'God, de Vader, de Zoon en de Heilige Geest' door El Greco, 1577/Web Gallery of Art/public domain/te zien in het Prado Museum Madrid
Samen hadden deze drie partijen tussen 1918 en 1952, toen had de 2e Kamer nog slechts 100 zetels, altijd meer dan de helft daarvan. Dat bleef ook nog even zo toen de 2e Kamer vanaf 1956 150 zetels ging tellen, maar vanaf de zestiger jaren ging het bergafwaarts met de zogenaamde confessionele partijen. Er gebeurde ook veel in die tijd, in zekere zin was het een revolutionaire tijd. Die zestiger jaren. Vandaar de noodzaak van een fusie om verdere achteruitgang tegen te gaan. In het CDA verenigd beroept de partij zich op de zogenaamde gedeelde christelijke normen en waarden en dat is lange tijd goed gegaan –nog bij de verkiezingen in 1986 en in 1989 behaalt de partij 54 zetels, nog altijd een derde van het totaal te behalen aantal – maar toen begon het verval echt. Momenteel bezit de partij er 21 in de Kamer en de peilingen zijn desastreus. In de laatste politieke barometer, van Onderzoeksbureau Synovate, staat het CDA op 15 zetels. Moet de laatste CDA -er het licht uit doen, of is er nog perspectief?
De wereld en dus ook Nederland is in ontwikkeling, er vindt ontkerkeling plaats. Daarnaast bestaat er niet zoveel zekerheid meer over wat christelijke waarden en normen dan eigenlijk behelzen. Kennelijk kan daar op verschillende wijze invulling aan worden gegeven en dat is ook wat er is gebeurt bij het CDA. En de kiezer heeft dat goed door. Eigenlijk is het CDA een verzameling van verschillende opvattingen over zogenaamde christelijk waarden en opvattingen. Kunt u zich misschien nog de bekende politicus Willem Aantjes herinneren, de voorman van de ARP? Die hield tijdens een CDA-congres, dat was nog in de periode van de ontstaansgeschiedenis van de fusie, in de 70er jaren eens een indrukwekkende toespraak, die bekend zou worden als de “Bergrede”, afgeleid van de Bergrede van Jezus.
Willem Aantjes, foto: parlement.com 
Aantjes heeft zelf eens aangegeven dat het een rede was waarin hij wilde weergeven hoe de partij volgens hem moest zijn. Een fragment uit die Bergrede: ‘… De wereld hunkert naar christelijke politiek! Een politiek die spreekt voor wie geen stem hebben; die handelt voor wie geen handen hebben; die een weg baant voor wie geen voeten hebben; die helpt voor wie geen helper hebben.’ Het was een bevlogen redevoering, die bol stond van christelijke ethiek.
Daar is niet veel meer van over, de partij is verscheurd, stemt bijvoorbeeld uiteindelijk tegen een volkomen vernederlandste Mauro en opportunisme viert hoogtij. Altijd gewend aan de macht vindt de partij het moeilijk daar afstand van te doen en begint, na een geweldige afstraffing door de kiezers, zonder een proces van reflectie aan een avontuur met de PVV en nu ziet de partij waartoe dat geleid heeft. De regeringsdeelname wordt niet beloond, alle waardering gaat uit naar de VVD en ook de PVV lijkt er nog steeds garen bij te spinnen – ondanks nu even een korte dip in de peiling vermoedelijke tengevolge van de al te voorspelbare reactie op de hoofddoeken van koningin Beatrix tijdens haar staatsbezoek aan het Midden Oosten – een controverse waaruit de vorstin als overwinnaar tevoorschijn lijkt te zijn gekomen.
Aart Jan de Geus, foto parlement.com 
Het is daarom dat het CDA vorig jaar heeft besloten een zogenaamd Strategisch Beraad in het leven te roepen. Het Strategisch Beraad is een club van 25 partijgenoten onder leiding van oud-minister Aart Jan de Geus, die heeft nagedacht over de CDA-koers voor de komende tien à vijftien jaar. Het moet gedachtegoed zijn voor de lange termijn, over de huidige crisis heen: wat wil de partij met de vergrijzing? Hoe staat ze tegenover de eindigheid van energiebronnen, wat is de visie op duurzaamheid, of op zelfstandige burgers die veel zelf kunnen zonder de overheid? Dit alles gebaseerd op de klassieke uitgangspunten van de christendemocratie: rentmeesterschap, solidariteit, gespreide verantwoordelijkheid en publieke gerechtigheid. Die worden meteen in een nieuw jasje gestoken. Op het Partijcongres van zaterdag 21 januari komt dit allemaal aan de orde en kan het congres zich erover uitspreken.
Kathleen Ferrier, foto: tweedekamer.nl
In de aanloop daarnaartoe is er elke dag wel weer wat nieuws te melden over het CDA. Het begon al eind december toen Kathleen Ferrier, één van de twee zogenaamde dissidenten, in een interview met dagblad Trouw verklaarde “niet in de fractie te zitten om op haar gemak te zijn” en dat het CDA “niet moet terugschrikken voor botsingen met de PVV. “ Ze wil dat haar partij in het komende jaar weer 'een onversneden samenbindend verhaal' gaat uitdragen. "Geen wij-zijverhaal, maar over één samenleving". Over de partij van Wilders zegt ze: "Ik hoor ze steeds over onze joods-christelijke waarden. Maar één van de belangrijkste joods-christelijke waarden is onze gastvrijheid". In de Tweede Kamerfractie van het CDA wordt de spanning van de lage opiniepeilingen sterk gevoeld. Ferrier toont zich laconiek onder kritiek op haar persoon van fractiegenoten en CDA-leden die het wél zagen zitten om te regeren met PVV-gedoogsteun. Ze noemt de Kamerfractie 'geen gezelligheidsvereniging'. "Het gaat er soms hard aan toe. Maar daarvoor zit ik nu eenmaal in de politiek. Ik zit daar niet om op mijn gemak te zijn.” Die druk komt er overigens uit alle geledingen van de partij.
Ad Koppejan, foto: tweedekamer.nl
Niet alleen aan de top - we herinneren ons nog de niet onzachte drang die officieus partijleider Maxime Verhagen en minister Piet Hein Donner op haar en haar collega Ad Koppejan uitoefenden om zich te schikken- maar ook vanuit de provincie. In een analyse constateert de Volkskrant dat er “in het land intussen wordt geploegd, gesjouwd en gemonkeld.” 'Het zit tussen pijn en irritatie,' zegt Petra Doornenbal, voorzitter van de CDA-fractie in de Provinciale Staten van Utrecht. 'Het is enorm irritant als je als CDA-lid de benen onder je billen vandaan loopt en je ziet wat er in Den Haag gebeurt. Dan denk ik: potjandosie, waar is de regie?'
Maxime Verhagen, foto: rijksoverheid.nl
Doornenbal krijgt buikpijn van Kathleen Ferrier en Ad Koppejan, de zelfbenoemde dissidenten in de Kamerfractie. 'Kunnen alle neuzen alsjeblieft dezelfde kant op? Je hebt in het leven winstverdubbelaars, maar dissidenten binnen de fractie fungeren als verliesversnellers. Er zitten wel meer ego's in de fractie dan Koppejan en Ferrier. Die houden toch ook hun mond nu het moeilijk is? Er zijn nu ook andere zaken aan de orde dan alleen jonge asielzoekers. Wat te denken van de giga economische en financiële crisis?'
Die analyse deelt ook het Limburgse Statenlid Hubert Mackus. Hij heeft met verbijstering de debatten over de kabinetsformatie en Mauro gadegeslagen. 'Dan vloek ik een keer flink, dat lucht wel op, maar daarmee is de eenheid niet terug.' Hoe dan wel? 'Je conformeert je of je bent weg. Koppejan en Ferrier moeten vertrekken als ze het niet eens zijn met het verkiezingsprogramma waar ze voor hebben getekend. Sorry: weg! Ik heb heel slechte dagen als ze weer buitenboord hangen.' Die roep vanuit het land bereikte ook de Kamerfractie. Daar heerst inmiddels een sterk 'dit-nooit-meer-gevoel'. Het Mauro-debat was daarin de druppel. Het CDA maakte daar een diep verdeelde, zwalkende indruk. Kamerleden en bewindslieden hebben in diverse praatsessies met elkaar afgesproken dat het nooit meer zo mag gaan.”
Jan Peter Balkenende, foto: rijksoverheid.nl 
Momenteel heeft het CDA geen echte partijleider, eigenlijk is er nu een soort driemanschap, maar dat doet de partij geen goed. Na de val van zijn laatste kabinet werd Jan Peter Balkenende door zijn partij onmiddellijk weer op het schild gehesen om het CDA bij de nieuwe verkiezingen aan te voeren en dat pakte, dus, niet goed uit. Maxime Verhagen, al eerder fractievoorzitter, pakte de teugels op en leidde het CDA ten koste van veel tweespalt het huidige kabinet in en dat doet de partij, tenminste als het om de gunst van de kiezers gaat, ook al geen goed. Het huidige driemanschap bestaat uit vice-premier Verhagen, CDA-fractievoorzitter in de 2e Kamer Sybrand Van Haersma Buma en voorzitter van de partij Ruth Peetoom.
Ruth Peetoom, foto: wikimedia.org/wikiportrait/Roel Wijnants
Ruth Peetoom werd in april 2011 gekozen tot voorzitter en in een interview met NRC handelsblad van december jongstleden nam zij vast een voorschotje op de noodzaak van een veranderende visie. Peetoom zegt dat de coalitie “voorbij gaat aan allerlei hervormingen die wel nodig zijn”. Volgens haar moeten fundamentele kwesties als de gezondheidszorg, arbeidsmarkt en de woningmarkt aangepakt worden. Peetoom vindt dat haar eigen partij minder “gedomineerd” moet worden door financieel-economische thema’s. “Natuurlijk moet je de financiën goed op orde hebben. Maar het is een randvoorwaarde, geen doel. Niet wat iets kost is belangrijk, wel de waarde die het heeft. Daarop moeten wij ons gaan profileren.”
Het is de eerste keer dat de nieuwe CDA-partijvoorzitter zich zo duidelijk politiek uitspreekt. Dat is gewoonlijk voorbehouden aan vicepremier Maxime Verhagen en de fractievoorzitter, Sybrand van Haersma Buma. Het drietal heeft nu afgesproken dat de communicatie “helderder” kan. “Dat zijn we dus nu aan het doen.”, zei Peetoom verder.
Sybrand Van Haersma Buma, foto: tweedekamer.nl
Vorige week liet Maxime Verhagen weten geen CDA-leider te willen worden en niet beschikbaar te zijn als lijsttrekker bij volgende Tweede Kamerverkiezingen. Wel wil hij de komende tijd 'tussenpaus' blijven. Hij zei dat in een interview in weekblad Elsevier. 'Ik zit met een imago dat steeds tegen het CDA wordt gebruikt', zegt Verhagen. 'Mijn kandidatuur zou een excuus zijn voor degenen die de discussie over de partijkoers telkens weer willen oprakelen.' Wel geeft hij aan het moeilijk te vinden zich terug te trekken. Sinds het opstappen van Balkenende beschouwen velen Verhagen de facto als de partijleider van het CDA.
De reacties op het besluit van Verhagen spraken boekdelen: alom spraken CDA'ers hun waardering uit voor Verhagen en alom werd hij geroemd om de 'moed' die nodig is om op deze manier plaats te maken. Maar niemand zei dat het jammer is voor de partij.
De terugtrekkende beweging van Maxime Verhagen kwam voor velen onverwacht, maar het moment is wel degelijk strategisch gekozen, aangezien januari de maand moet worden van de wederopstanding der christen-democraten. Ze willen de loodzware last van de afgelopen twee jaar van zich af schudden en met opgeheven hoofd het nieuwe jaar in.
NRC handelsblad schreef dat CDA-voorzitter Ruth Peetoom er persoonlijk voor gezorgd zou hebben dat Maxime Verhagen niet de lijsttrekker van het CDA wil worden bij nieuwe verkiezingen. Ze zou zijn partijleiderschap hebben verhinderd. De fractie in de Eerste Kamer, die onder leiding staat van Eelco Brinkman, zou Verhagen hebben gevraagd deze taak op zich te nemen. Peetoom weigerde dit echter. Peetoom zou dit hebben gedaan, omdat zij vindt dat het CDA eerst moet weten waar de partij zelf voor staat. Op 21 januari presenteert het Strategisch Beraad, die club van 25 partijgenoten onder leiding van oud-minister Aart Jan de Geus, dus de CDA-koers voor de toekomst.
Marja van Bijsterveldt, foto: rijksoverheid.nl
Eerder al hadden andere partijprominenten laten weten niet beschikbaar te zijn voor de baan van partijleider. Marja van Bijsterveldt, de huidige minister van Onderwijs zei de ambitie niet te hebben. Eerder had de toch populaire minister van Financiën Jan Kees de Jager zich op soortgelijke wijze uitgelaten. Bovendien is De Jager misschien niet echt een politicus, laat staan een bevlogen; hij is een vakminister, een ondernemer ook meer eigenlijk, zijn oorspronkelijke beroep.
Jan Kees de Jager, foto: rijkdoverheid.nl
Ook de vroegere kroonprins Camiel Eurlings meldde recentelijk dat hij nu en bij de Kamerverkiezingen in 2015 niet beschikbaar is voor het leiderschap. Hij verliet de politiek om een gezin te stichten en hoewel de relatie met zijn vriendin is verbroken blijft hij voorlopig in zijn huidige baan als directeur bij de KLM. Maar als hij zich zou aanbieden, zou de partij er blij mee zijn.
Jack de Vries, 2009, foto: wikimedia.org/Jack de Vries/FaceMePLS
Voormalig staatssecretaris van Defensie Jack de Vries ziet zichzelf nog niet als mogelijke nieuwe leider van het CDA. Hij reageert tenminste op een verhaal in NRC Handelsblad waarin hij 'Ik zou een optie kunnen zijn' zou hebben gezegd. De Vries gold het afgelopen decennium als één van de drijvende krachten achter het CDA op het Binnenhof. 'Jack het lek', organiseerde de campagnes van de christendemocraten en was voorlichter van premier Balkenende. Ideetjes om deze in een radiodebat tegen Wouter Bos in de verkiezingscampagne van 2006 te laten zeggen ‘U draait en u bent niet eerlijk’ waren van deze zogeheten spindoctor. In 2007 werd De Vries staatssecretaris van Defensie. Nadat hij tegen de codes van de krijgsmacht in een relatie met een ondergeschikte bleek te hebben, trad hij af.
Momenteel werkt De Vries als lobbyist van de Amerikaanse Joint Strike Fighter (JSF). Hij heeft altijd gezegd een terugkeer naar de politiek niet uit te sluiten. Hij is trouwens ook lid van het Strategisch Beraad.
Een andere kandidaat voor het leiderschap van het CDA zou Liesbeth Spies kunnen zijn. Spies volgde december vorig jaar Piet Hein Donner op als minister van Binnenlandse Zaken. Ze is een echte partijtijger. In bijna alle bestuurslagen waar CDA'ers te vinden zijn, kwam ook Spies langs: de gemeenteraad van haar woon- en geboorteplaats Alphen aan den Rijn, de Provinciale Staten van Zuid Holland, ze was gedeputeerde en zelfs tijdelijk partijvoorzitter. Maar het langst was ze Tweede Kamerlid.
Liesbeth Spies, foto: rijksoverheid.nl
In het parlement maakte ze louter vrienden en dat kan van pas komen. Op papier heeft ze dus alle kwaliteiten en benodigdheden om het nieuwe gezicht te worden van het CDA. Bij haar installatie als minister wilde ze nog niet in gaan op het mogelijke lijsttrekkerschap. 'Ik ben de nieuwe minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties', zei ze met een glimlach.
Henk Bleker, foto: rijksoverheid.nl 
Dan hebben we nog Henk Bleker, de staatssecretaris van Landbouw. Hij maakte zich populair als tijdelijk voorzitter van de partij – we herinneren ons allemaal zijn optreden bij het beruchte CDA-congres dat zich uitsprak over samenwerking met de PVV en zijn mediaoptreden daarna en we dachten dat hij bij zijn paarden in Groningen zou blijven. Maar hij accepteerde toch de baan van staatssecretaris als beloning voor bewezen diensten, maakt zich in deze functie echter niet populair en vergaloppeerde zich met zijn briefje voor Mauro in Pauw en Witteman. Dat heeft zijn imago voorlopig genekt.
Herman Wijffels, foto: parlement.com 
Andere namen die voorbij trekken. Cees Veerman, oud-minister van Landbouw, sprak zich uit tegen de samenwerking met de PVV in dit kabinet. Hij was binnen de partij min of meer de leider van het verzet tegen de gedoogconstructie. Herman Wijffels gold lange tijd als 'de beste premier die Nederland nooit had gehad’. Maar na zijn rol bij de formatie van het kabinet-Balkenende IV (CDA, PvdA en Christen Unie) lijkt zijn populariteit binnen het CDA wat tanende.
Dries van Agt, foto: wikimedia.org/rijksoverheid.nl
Conceptstukken van de nieuwe toekomstvisie zoals neergelegd in het Strategisch Beraad zijn al uitgelekt. Het heet dat het CDA een ‘ruk naar links zou gaan maken’ , zo meldden bronnen in het Algemeen Dagblad. Daar hoeft nu ook weer niet meteen al te veel achter worden gezocht, want het CDA positioneert zich momenteel meer op de rechterflank en een ruk naar links zou betekenen dat het CDA gewoon weer in het midden staat en dat is waar de partij zich wel bij voelt. Een middenpartij. En de oudere luisteraars onder u horen het toenmalig CDA-partijleider Dries van Agt nog zeggen: ‘we buigen niet naar links en we buigen niet naar rechts.’
Een reële splijtzwam is natuurlijk wel de hypotheekrenteaftrek. Binnen het CDA gaan er nu serieuze stemmen op die zeggen dat het huidige stelsel onhoudbaar is geworden. Dat is niet alleen tegen het zere been van vele CDA ’ers zelf, maar ook tegen dat van de VVD en de PVV. Jan Peter Balkenende noemde de hypotheekrenteaftrek in de laatste verkiezingscampagne nog een potentieel breekpunt bij coalitieonderhandelingen. Alles bij elkaar levert het nieuws op dat er een splitsing zou dreigen in de partij.
'Ik kan niet ontkennen dat dergelijke gedachten er zijn', zegt de Limburgse CDA-senator René van der Linden in het Algemeen Dagblad. Vooral in Limburg is de onvrede groot. De Beierse CSU - de zusterpartij van de landelijke CDU in Duitsland - dient daarbij als voorbeeld. De partijtop zou op de hoogte zijn van de onvrede. Vicepremier Maxime Verhagen, die zich heeft teruggetrokken als potentiële partijleider, waarschuwde vorige week in het weekblad Elsevier al voor een scheuring als de 'hoog moreel verheven' discussies over een andere partijkoers doorgaan. 'Als we die kant opgaan, valt het CDA uit elkaar.'
Kijken, volgend weekeinde. Het wordt vast weer een prachtig congres. In Utrecht. En dan te bedenken dat de PvdA komend weekend ook al een congres heeft. In Den Bosch.
Dit was mArt Politiek Actief, tot een volgende keer.
Samenstelling en presentatie Ben Hulsebos
De tekeningen zijn van marian mesker
Uitzending gemist:
http://www.salto.nl/streamplayer/caribbeanfm_ondemand.asp?y=12&m=01&d=15&t=1900&s=0
(programma begint na 12 minuten en 30 seconden. U kunt deze tijd zelf instellen)
Bronnen:.vpro.nl; trouw.nl (redactie en Cyntha van Gorp en Teun Lagas); volkskrant.nl (redactie en Jan Hoedeman en Raoul du Pré); nrc.nl (redactie en Freek Staps); elsevier.nl ( Eric Vrijsen); ad.nl, anp.
